ئىلىم–پەن

ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم ! مۆھتىرەم تورداش ، ئىلىم - پەن بىلوگىغا كەلگەن قەدىمىڭىزگە مەرھابا ! ئىلىم - پەن بىلوگى بىلىمگە تەشنا قەلبىڭىزگە ئوزۇق بولغۇسى ! ئەگەر بىلوگىمنى قوللىسىڭىز ، ئوڭ تەرەپتىكى ساقلانما دېگەن كۆزنەكنىڭ ئاستىدىكى ئېلانلارنى چىكىپ قويۇڭ ! بىلوگ ئىگىسى : غەيرەت قادىر ئىزدەن

• «100 مەسىلە» نىڭ بىرىنچىسى - [100مەسلە]

  ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم ، مۆھتىرەم تورداش . تور ئەسلىگە كەلگىچە بولغان ۋااقىتتا ، ئىلىم -پەن بىلوگىنىڭ يېڭى نەشىرىنى ۋاقىتنچە زىيارەت قىلالمايسىز ! شۇ سەۋەپتىن تور ئەسلىگە كەلگىچە بولغان ۋاقىت ئارلىقىدا يەنىلا ئىلىم-پەن بىلوگىنىڭ Blobus نۇسخىسىنى زىيارەت قىلىپ تۇرىشىڭىزنى ئۈمۈد قىلىمەن .
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• سانلارنىڭ «قاراڭغۇ ئۆڭكۈر» گە چۈشۈپ كېتىشى - [ماتېماتىكا]

  سىز بىر ئۈچ خانىلىق ساننى يېزىڭ ، ئاندىن رەقەملىرىنىڭ چوڭدىن-كىچىككە بولغان تەرتىپى بويىچە بۇ ئۈچ خانىلىق ساننى قايتىدىن تىزسىڭىز ، بىر يېڭى سانغا ئېرىشىسىز . ئاندىن بۇ ئېرىشكەن ساننىڭ رەقەملەر تەرتىپىنى كىچىكىدىن-چوڭىغا ئالماشتۇرسىڭىز ، يەنە بىر يېڭى سانغا ئېرىشىسىز . بۇ ئىككى يېڭى ساننىڭ ئايرىمىسىنى يېڭى بىر ئۈچ خانىلىق سان قىلىپ ، يۇقىرىدىكى باسقۇچلارنى يەنە تەكرارلايسىز . توختىماستىن ئۈزلۈكسىز تەكرارلاۋەرسىڭىز  قانداق نەتىجىگە ئىگە بولىسىز ؟
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• «100مەسىلە» نىڭ تۆتىنچىسى - [100مەسلە]

   سانى 7،13،49،181،379 لەرگە پۈتۈندىن بۆلۈنىدۇ ، ئەمما 5 ياكى 11 گە پۈتۈندىن بۆلۈنمەيدۇ . بۇنى قانداق تەكشۈرۈشكە بولىدۇ ؟
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• «100مەسىلە» نىڭ ئۈچۈنچىسى - [100مەسلە]

  ئەگەر k ناتۇرال سان بولسىلا،  نىڭ 11 گە پۈتۈندىن بۆلۈندىغانلىغىنى ئىسپاتلاڭ .
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• سىكلوئىدا ─ Cycloid - [ماتېماتىكا]

  ئەگەر بىر مېتال شار ، A بىلەن B ئىككى نۇقتىنى تۇتاشتۇرىدىغان سىلىق ھالەتتى مېتالدىن ياسالغان يانتۇ ئېرىقچىنى بويلاپ  چۈشكەندە ، ئۇنىڭ ئەڭ قىسقا ۋاقىت ئىچىدە چۈشۈپ بولۇشى ئۈچۈن بۇ مېتال ئېرىقچە قاندق شەكىلىدە بولىشى كېرەك ؟
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• «100 مەسىلە» نىڭ ئىككىنچىسى - [100مەسلە]

  ئونلۇق سىستېمىدىكى خالىغان بىر ناتۇرال سان (مەسىلەن:2583) نى يېزىپ ، بۇ ساننىڭ ھەر قايسى خانىلىرىدىكى رەقەملىرىنىڭ كۋادرالىرىنىڭ يىغىندىسى () نى تاپايلى . ئاندىن كېلىپ چىققان سان (102) نى يەنە مۇشۇ ئۇسۇل بويىچە بىر تەرەپ قىلايلى () ھەمدە مۇشۇ ئۇسۇل بويىچە يەنە داۋاملاشتۇرۇۋېرەيلى :
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• دۇنيادىكى ئەڭ ئابرويلۇق ماتېماتىكا مۇكاپاتى ─ فىلدىز مۇكاپاتى - [ماتېماتىكا]

  نوبېل مۇكاپاتى (Nobel Prize) ئىلىم-پەن ساھەسىدە ئەڭ ئابرويلۇق مۇكاپات بولۇپ ،  شىۋېتسىيىلىك خېمىك ھەم پارتىلاتقۇچ دورا كەشپىياتچىسى ئالفېرد نوبېل (Alfred Nobel) نىڭ ۋەسيىتى بويىچە ، ئۇنىڭ بىر قىسىم مىراسلىرىنى مۇكاپات فوندى قىلىپ تەسىس قىلىنغان . بىراق نوبېل ، كەشپىياتچى ھەم سانائەتچى خوجايىن بولغاچقا « نوبېل ماتېماتىكا مۇكاپاتى » تەسىس قىلىنمىغان . چۈنكى ، ئۇ ماتېماتىكىغا ئالاھىدە قىزىقمىغان ھەم ماتېماتىكىنى نەزەرىيىۋى پەن دەپ قارىغان . ئەمەلىيەتتە ئۇ ، بۇ مۇكاپاتنى « ئىنسانلارغا بەخت يەتكۈزىدىغان ئەڭ ياخشى كەشپىيات ياكى بايقاش مۇكاپاتى » - دەپ ئېيتىدۇ .
    ئۇنداقتا ماتېماتىكا ساھەسىدىكى ئەڭ ئابرويلۇق مۇكاپات قايسى ؟
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• شاللاش تىپىدىكى مۇسابىقىلەرنىڭ مەيدان سانى قانداق ھېسابلىنىدۇ؟ - [ماتېماتىكا]

  سىز ئوقۇۋاتقان مەكتەپتە بىر قېتىملىق شاھمات مۇسابىقىسى ئۆتكۈزۈلۈپ ، ئۇنىڭغا 50 كىشى تىزىملاتقان بولۇپ ، مۇسابىقە شاللاش تۈرى بويىچە ئېلىپ بېرىلسا ، قانچە مەيدان مۇسابىقە ئورۇنلاشتۇرۇش كېرەك ؟ بۇلار قانچە قېتىم مۇسابىقە قىلىدۇ ؟ ئەگەر مۇسابىقىنى ئاساسلىق باشقۇرغۇچى سىز بولۇپ قالسىڭىز ، قانداق ئورۇنلاشتۇرىسىز ؟
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• ئىلىم-پەن بىلوگىنىڭ يېڭى نەشىرى ئېلان قىلىندى !!!

  ئىلىم-پەن بىلوگىنىڭ ئىخلاسمەن ئۇقۇرمەنلىرى ، سىلەرنى تېخىمۇ ياخشى بولغان بىلوگ ئىمتىيازلىرىدىن بەھرىمان قىلىش ئۈچۈن  ئىلىم-پەن بىلوگىنىڭ يېڭى نەشىرى ئوقۇرمەنلەرگە ئېچىۋېتىلدى . بۇ يېڭى نەشىرىگە ئىقتىدارلىق ياش يىگىت تەدبىركار ئۇيغۇرچىلاشتۇرغان PJBlog  سىستېمىسى ئىشلىتىلدى . ھەم بىلوگى ئايرىم مۇقىم بوشلۇققا قۇيۇلدى . ھازىرقى تور ئادرىسى : (بۇنىڭدىن كېيىن ئىلىم - پەن بىلوگىنى مۇشۇ ئادرىستىن زىيارەت قىلىڭ ! )
  http://www.ilim-pen.com  ياكى http://www.ilim-pen.cn

   
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس4 | تەھرىرلەش | 分享 0

• ماتېماتىكا ھەۋەسكارلىرىغا چاقىرىق

  « تالانتلىقلارنى بايقاش مۇكاپاتلىق ماتېماتىكا سوئاللىرى » پائالىيتى ئىلىم-پەن بىلوگىدا ئېلىپ بېرىلۋاتقىلى 3 ئايدا بولدى . بۇ ئۈچ ئايدا جەمئىي 15 سوئال چىقىرىلدى . ئىككى نەپەر تورداش مۇكاپاتقا ئېرىشتى . ئەسلىدە ھەر قېتىملىق سوئالغا بېرىلگەن جاۋاب بېرىش ۋاقتى 30 كۈن ئىدى . كېيىن بىر قىسىم تورداشلىرىمىزنىڭ كۈچلۈك تەلىپىگە ، ماتېماتىكىغا بولغان قىزىقىشىغا ئاساسەن سوئاللارغا جاۋاب بېرىش ۋاقتى 20 كۈن قىلىپ بېكىتىلدى . قالغان 10 كۈندە ماتېماتىكا ھەۋەسكارلىرى ئىنتىل سەيناسىغا يىغىلىپ شۇ قېتىملىق سوئاللارنى قايتا مۇلاھىزە قىلساق دېگەن قاراشقا كەلدۇق .
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• چەت ئەللەردىكى ھايۋانات بايراملىرى - [ھايۋانات]

  تيۇلىن بايرىمى :
  ھەر يىلى 3- ئاينىڭ 1- كۈنى نورۋېگىيە ۋە كانادادا «تيۇلىن بايرىمى » ئۆتكۈزۈلۈپ ، كىشىلەرنى تيۇلىننى قوغداشقا مۇراجىئەت قىلىنىدۇ .
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس1 | تەھرىرلەش | 分享 0

• گرافا نەزەرىيسى(2) - [ماتېماتىكا]

  2. ئەيلېر گرافىسى ۋە جۇڭگو پوچتا يولى مەسىلىسى
   ئاتاقلىق ماتېماتىكا ئالىمى (Euler)  ئەيلېر 1736- يلى كونىسبېرىگتىكى يەتتە كۆۋرۈك مەسىلىسىنى غەلبىلىك ھالدا ھەل قىلىپ  گرافا نەزەريىسىنىڭ پىشۋاسى بولۇپ قالدى . بۇ مەسلە مۇنداق ( تۆۋەندىكى  رەسىم  گە قاراڭ ) : كونىسبېرىگنى كېشىپ ئۆتىدىغان بىر دەريا بولۇپ ، بۇ دەريادا ئىككى كىچىك ئارال بار ئىدى ، مەلۇم بىر كىشى مەلۇم جايدىن چىقىپ ، ھەر بىر كۆۋرۈكتىن پەقەت ۋە پەقەت بىر قېتىمدىن ئۆتۈپ ، يەنە ئەسىلدىكى چىققان جايغا قايتىپ كەلمەكچى بلسا ، ئۇھالدا مۇشۇنداق مېڭىش يولى بارمۇ ؟
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• گرافا نەزەرىيسى (1) - [ماتېماتىكا]

  گرافا نەزەرىيسى توغۇرلۇق بىرەر نەرسە يازاي دەپ يۇرۋاتقان ئىدىم . مانا بۇ ئىشمۇ ۋۇجۇتقا چىقتى ، بۇ يازمىنى يېزىش ئۈچۈن نەچچە كۈن ۋاقىت سەرىپ قىلدىم . زادى قانداق قىلسام ئەڭ چۈشنۈشلۈك قىلالايمەن ؟ دېگەن سۇئالغا ئامال بار ياىشى جاۋاپ بېرىشكە تىرىشتىم .
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس1 | تەھرىرلەش | 分享 0

• يەر شارىدىكى تەبىئەت كۈچىدىن ھالقىغان جايلار - [تەبىئەت]

  قاراقۇرۇم تېغىدىكى «دوزاخ ئىشىكى »
    سۇ ۋە ئوت-چۆپلەر مول بولغان جايلار چار ۋىچىلارنىڭ جەننىتى ھېسابلىنىدۇ . ئەمما قاراقۇرۇم تېغىدىكى چارۋىچىلار كالا-قويلىرى ئاچلىقتىن ئۆلۈپ كەتسىمۇ ، ئۇ يەردىكى ئۆت-چۆپلەر بۇلۇق ئۆسكەن چوڭقۇر جىلغىغا كىرىشنى خالىمايدىكەن .
    كىشىلەر بۇ جىلغىنى «قاراقۇرۇم تېغىدىكى دوزاخ ئىشىكى» دەپ ئاتايدىكەن . جىلغا بۆرە تىرىلىرى ، ئېيىقنىڭ سۆڭەكلىرى ، ئوۋچىلارنىڭ ئوۋ مىلتىقلىرى ھەم قەبرىلەر بىلەن توشۇپ كەتكەن بولغاچقا ، كىشىلەرگە تېخىمۇ سىرلىق ۋە قورقۇنۇچلۇق بىلىنىدىكەن .
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• ئالىملار كەلگۈسى 50 يىلدىن كېيىنكى دۇنيانى پەرەز قىلدى - [تەبىئەت]

  مەن بۈگۈن بىلىم كۈچ ژورنىلىنىڭ 2009- يىللىق 2- سانىدىن «ئالىملار كەلگۈسى 50 يىلدىن كېيىنكى دۇنيانى پەرەز قىلدى » ماۋزۇلۇق بىر ماقالىنى ئوقۇدۇم . كەلگۈسى 50 يىلدا راسلا ئالىملار پەرەز قىلغانداك ئىشلار يۈز بېرەمدۇ - يوق ؟ ... قېنى سىلەر مۇ ئوقۇپ بېقىڭلار .
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس4 | تەھرىرلەش | 分享 0

• دۇنيادىكى غەلىتە ئۆسۈملۈكلەر - [ئۆسۈملۈك]

  نىقابلانغان تاشسىمان گۈل
  بۇ خىل ئۆسۈملۈك ئافرىقىنىڭ جەنۇبىدىكى قۇملۇقلاردا ئۆسۈدىغان بولۇپ ، ئۇنىڭ يوپۇرمىقى قېلىن ، شىرنىلىك ، رەڭگى ، شەكلى بەئەينى شېغىل تاشقىلا ئوخشايدۇ . يوپۇرمىقى كۆپ مىقداردا سۇ ساقلىيالايدۇ . گۈلى ئالتۇن سېرىق رەڭدە بولۇپ ھەر بىر تۈپتە پەقەت بىرتاللا گۈل ئېچىلىدۇ ، ئەمما شۇ كۈنىلا ئېچىلىپ سولىشىپ قالىدۇ . ئۇنىڭ بۇنداق تاشسىمان ھالەتتە بولىشى ئەمەلىيەتتە ھايۋانلارنى ئالداپ ، ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىگە زىيان سېلىشىدىن ساقلىنىش ئۈچۈندۇر . بۇ خىل ئۆسۈملۈك ئادەتتە قۇم- شېغىللارنى ئۆزىگە ھەمراھ قىلىدۇ ، بۇنداق مۇھىتتىن ئايرىلسا ياشىيالمايدۇ .
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• ماتېماتىكىلىق تېپىشماق - پوپنىڭ ھىيلىسى - [تېپىشماق]

  بىر قېتىم بىر كېمە دېڭىزدا بورانغا دۇچ كېلىدۇ . شىددەتلىك دولقۇننىڭ زەربىسىدە كېمىنىڭ بىر قىسىم بۆلۈملىرى بۇزۇلۇپ ، قىيسىيىشقا باشلايدۇ .شۇنىڭ بىلەن كېمىدىكى كىشىلەر كېمىدىكى تاشلىۋەتكىلى بولىدىغان نەرسىلەرنىڭ ھەممىسىنى دېڭىزغا تاشلىۋېتىدۇ . كېمىدىكى 25 يولۇچىنىڭ ئالدىدا ئىككى يول قالىدۇ .بىرى ، كېمىدىكى ھەممە كىشى كېمە بىلەن بىللە سۇغا غەرق بولۇش ، يەنە بىرى بىر قىسىم يولۇچىلارنى قۇربان قىلىپ ، دېڭىزغا تاشلاپ كېمىنى يىنىكلەشتۈرۈش ئارقىلىق بىر قىسىم كىشىلەر بىلەن كېمىنى قۇتۇلدۇرۇپ قېلىش . لېكىن بۇنداق قىلغاندا ئادەملەرنىڭ يېرىمىدىن ئارتۇقراقىنى دېڭىزغا تاشلىۋېتىشكە توغرا كېلەتتى . شۇنداق بولسىمۇ كۆپچىلىك ئىككىنچى چارىنى ماقۇل كۆرىدۇ . ئەمما ھېچكىممۇ دېڭىزغا سەكرەشنى خالىمايدۇ .
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• ئاپوللو پىلانى (Apollp Project ,阿波罗计划) - [ئاتالغۇلار]

  ئامېرىكىلىقلارنىڭ يالغۇز ئادەمنى ئوربىتىدا ئۇچۇرۇش «مېركۇرىي »  پىلانى ھەم ئىككى ئادەمنى ئوربىتىدا ئۇچۇرۇش «قوشماق ئوغۇل يۇلتۇز تۈركۈمى « پىلانىدىن ئىبارەت بۇ ئىككى تۈرلۈك ئالەم بوشلۇقى ساھەسىدە قولغا كەلتۈرگەن مۇۋەپپەقىيىتى ، ئۇلارنىڭ كېيىنكى قەدەمدىكى تىرىشىش نىشانىسىنىڭ 380 مىڭ كىلومېتىرلىق ئالەم بوشلۇقىنى ھالقىپ ئۆتۈپ ، ئايغا قونۇش ئىكەنلىكىدىن دېرەك بەردى . 1961-يىلى كىنىندى زۇڭتۇڭ ئامېرىكىنىڭ نىشانىسىنى 60- يىللارنىڭ ئاخىرىدا ئادەمنى ئايغا چىقىرىپ ، ئۇ يەردىن يەر شاتىغا بىخەتەر قاۇتۇرۇپ كېلىش ئىكەنلىكىنى جاكارلىغانىدى . قوشماق ئوغۇل يۇلتۇز تۈركۈمى پىلانى ئاياغلاشقاندا ، 60- يىللارمۇ ئاخىرلىشىپ قالغان ئىدى .
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0

• ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدىكى سەردار يازغۇچى -- زوردۇن سابىر - [مەشھۇرلار]

  يازغۇچى زوردۇن سابىرنىڭ مۇبارەك نامى تىلغا ئېلىنسا ئۇنى بىلمەيدىغان ئۇيغۇر يوق دىيەرلىك . ئۇنىڭ نامى ئۇيغۇر جامائىتىنىڭ بىلىش چەمبىرىكىدىن ھالقىپ ئۆتۇپ پۈتۈن جۇڭگو، ئوتتۇرا ئاسىيا دۆلەتلىرى ۋە ياپنىيە ، گېرمانىيە ، ئەرەب يېرىم ئارىلى ، تۇركىيە قاتارلىق نۇرغۇن خەلىقلەرگە تۇنۇشلۇق .چۇنكى ئۇنىڭ خېلى كۆپ ئەسەرلىرى خەنزۇ ، نېمىس، ئەرەب ، ياپون تىللىرىغا تەرجىمە قىلىنغان . ئۇ، نامى دۇنياۋىلاشقان ئۇستاز يازغۇچىلىرىمىزنىڭ  سەركىسى .
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس3 | تەھرىرلەش | 分享 0

• مەشھۇر كىشىلەر قانۇنى - [ئەدەبىيات]

  مەشھۇر كىشىلەرنىڭ مۇنداق قانۇنلىرىنىمۇ كۆرۈپ بېقىڭ !
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس5 | تەھرىرلەش | 分享 0

• كېپلىر ۋە ئۇنىڭ پلانېتلار ھەرىكىتىنىڭ ئۈچ قانۇنى - [فىزىكا]

  كېپلىر (1571 - 1630 ) گېرمانىيەنىڭ ئوتتۇرا ئەسىردىكى مەشھۇر ئاسترونومى . ئۇ ئۆمرىدە مول تۆھپىلەرنى ياراتقان بولۇپ ، ئۇنىڭ كىشىلەرنىڭ ئەڭ دىققىتىنى تارتىدىغان تۆھپىسى، پلانېتلار ھەرىكىتىنىڭ ئۈچ قانۇنى بايقىغانلىقى بولۇپ، بۇ ئارقىلىق ئۇ كىلاسسىك ئاستونومىيەگە ھۇل سېلىپ بەردى.
  ئىلىم-پەن | 阅读全文 | ئىنكاس0 | تەھرىرلەش | 分享 0